Muzej savremene umetnosti u Beogradu prikuplja, čuva, proučava, publikuje izlaže jugoslovensku i srpsku umetnost od 1900. godine do danas.

Moderna galerija

Delatnost Muzeja savremene umetnosti počinje 1958. godine, kad je aktom Saveza za kulturu Narodnog odbora grada Beograda doneta Odluka o osnivanju Moderne galerije, ustanove čiji je zadatak bio da prati razvoj jugoslovenske i srpske moderne i savremene umetnosti XX veka. Osnivač i prvi upravnik Moderne galerije koja počinje sa radom 1959.godine, kasnije Muzeja savremene umetnosti, bio je Miodrag B. Protić, slikar, teoretičar i umetnički kritičar. Iste godine Izvršno veće Republike Srbije je odlučilo da za potrebe Moderne galerije izgradi zgradu koja bi zadovoljila moderne muzeološke principe i odredila lokaciju na Novom Beogradu, na ušću Save, naspram Beogradske tvrđave.

Istovremeno je raspisan konkurs za izradu idejnog projekta. Konkurs je završen 1960. godine, a izabrani autori su bili arh. Ivan Antić (1923—2006) i arh. Ivanka Raspopović (1930—2015). Zgrada Muzeja savremene umetnosti je građena od 1960. do 1965. godine. Kulturnim dobrom – spomenikom kulture proglašen je 1987. godine.

Arhitektura
Nova zgrada Muzeja savremene umetnosti predstavlja jedno od najznačajnijih ostvarenja posleratnog jugoslovenskog graditeljstva i najznačajniji primer muzejskih objekata na prostoru nekadašnje
Jugoslavije. Arhitektura Muzeja svedoči o preplitanju raznovrsnih uticaja, umetničkih i kulturnih tendencija, te društvenih i ekonomskih sila tog vremena.

MSU konkurs 1

Koncipirana je kao objekat originalne prostorne kompozicije, koja formira jedinstven izložbeni prostor bez unutrašnjih pregrada, podeljen na nekoliko nivoa. U unutrašnjosti originalan doprinos predstavlja kaskadno rešenje poluspratova i međunivoa. Tako je posetiocima omogućeno lako orijentisanje u prostoru, ostvareni su ambijenti različitih spratnih visina, a unutrašnji prostor dodatno je obogaćen sukcesivnim panoramskim vizurama ka okruženju.

Spoljašnjim izgledom objekta dominira grupna forma od šest zasečenih dvospratnih kubusa sa izjednačenom gornjom kotom krova. Kubusi su zarotirani u odnosu na pravougaono prizemlje pod uglom od 45 stepeni. Ovom rotacijom, kao i dijagonalnim zasecanjem vrhova kubusa, ostvaren je specifičan kristalomorfni utisak.

Zastakljivanjem zasečenih površina krova obezbeđeno je adekvatno dnevno osvetljenje izložbenog prostora. Fasada donjeg paralelopipeda je uglavnom transparentna dok su zidovi kubusa pretežno puni, sa fasadom obloženom belim venčačkim mermerom, čime je u velikoj meri postignuta dematerijalizacija donje etaže i opšti utisak lakoće objekta. Zgrada Muzeja savremene umetnosti svojim izuzetnim oblikovnim kvalitetima, jedinstvenom formom, zadovoljenjem funkcionalnih zahteva i kvalitetnim uklapanjem u neposredno prirodno okruženje, svrstava se u antologijska ostvarenja domaćeg graditeljstva u celini.

Takođe, važan element za sagledavanje njegovih arhitektonskih vrednosti predstavlja činjenica da je to prva namenski građena zgrada muzeja u Beogradu. Autori su za projekat muzeja nagrađeni Oktobarskom nagradom grada Beograda za arhitekturu 1965. godine. Takođe, Ivan Antić je dobitnik i Sedmojulske nagrade za životno delo 1969. godine i Velike nagrade arhitekture SAS za 1984. godinu, u čijim obrazloženjima je posebno istaknuta vrednost autorskog rešenja Muzeja savremene umetnosti. Ovo delo autoru je donelo i članstvo u SANU 1976. godine.

U enterijeru obilato je korišćen „prostorni plan“, uzajamno prožimanje različitih nivoa uz pomoć široko prepuštenih konzola. U posebne osobenosti objekta takođe treba ubrojati i uspešno povezivanje eksterijera i enterijera. Po svom izgledu i opremi ova građevina svrstavana je među najlepše i najsavremenije uređene muzejske zgrade u SFRJ.

Istorijat i razvoj Muzeja savremene umetnosti na Ušću, u Beogradu
Savet Moderne galerije 1965. usvaja novi naziv — Muzej savremene umetnosti koji je te godine otvoren 20. oktobra na dan oslobođenja Beograda od fašizma u Drugom svetskom ratu. Za upravnika je imenovan njegov inicijator i osnivač Miodrag B. Protić. Inače, u Beogradu je od 1929. do 1935. postojao Muzej savremene umetnosti koji je osnovao princ Pavle Karađorđević što je dugo prećutkivano kako se ne bi dovodio u pitanje, inače stvarni diskontinuitet između socijalističke Jugoslavije i njene kapitalističke i monarhističke istoimene prethodnice. S druge strane u istom periodu su osnovane slične institucije: Moderna galerija u Ljubljani (1947), Galerija likovnih umjetnosti u Rijeci (1948), Gradska galerija suvremene umetnosti i Zagrebu (1954), Umetnička galerija „Nadežda Petrović“ u Čačku (1961), Muzej na sovremenata umetnost u Skoplju (1964), Galerija savremene likovne umetnosti – Novi Sad (1966), Umjetnička galerija u Banjaluci (1971) itd. Broj i kasniji značaj novoosnovanih institucija savremene umetnosti ukazuje na prirodu ideološkog državnog aparata socijalističke Jugoslavije u kome je MSU zauzimao bitnu ulogu u tolikoj meri da je simbolički doživljavan kao savezna institucija kulture.

Osnovnu koncepciju i fizionomiju Muzeja savremene umetnosti u Beogradu načinio je Miodrag B. Protić, a nakon ciljnih studijskih boravaka, prvo u Parizu (1953—1954. i 1957.) i Njujorku (1963.) kao posebno značajnom gde je detaljno proučio organizaciju, strukturu i postavku Muzeja moderne umetnosti čiji je direktor u to vreme bio Alfred Hamilton Bar, pisac i profesor, osnivač moderne muzeologije.

Na osnovu tih saznanja i iskustava Protić je koncipirao beogradski Muzej savremene umetnosti formirajući zbirke za slikarstvo, skulpturu, grafiku i crteže i odeljenje za umetničku dokumentaciju. Osnovan je i atelje za konzervaciju i restauraciju. Od 1974. u Muzeju postoji Centar za vizuelnu kulturu i informacije (kao deo obrazovnog programa), a posle 2001. godine ustanovljeno je Odeljenje za dizajn i multimedije i Dečji klub.

MSU konkurs 2

MSU konkurs 3

U periodu od 2007. do 2017. realizovana je rekonstrukcija i adaptacija zgrade Muzej sa bitnim tehničko-tehnološkim unapređenjem. Nakon završene obnove, Muzej savremene umetnosti je simbolički ponovo otvoren za publiku 20. oktobra 2017. godine izložbom "Sekvence. Umetnost Jugoslavije i Srbije iz zbirki Muzeja savremene umetnosti" autora Dejana Sretenovića. Izložba obuhvata preko 300 umetničkih radova koji su nastali na jugoslovenskom umetničkom prostoru i današnje Srbije u periodu od početka 20. veka do danas podeljenih u 18 sekvenci.

Po izgradnji nove zgrade, Savet Moderne galerije usvaja nov naziv ustanove – Muzej savremene umetnosti. U postavljanju osnova rada nove institucije uzeta su u obzir teorijska i praktična iskustva najuglednijih muzeja moderne i savremene umetnosti u svetu.

Značaj MSU potiče iz praktično neprocenjive vrednosti umetničkih dela sa jugoslovenskog umetničkog prostora XX veka, trajno vezanih za zgradu MSU u okviru stalne postavke, više raznovrsnih zbirki smeštenih po depoima, kao i iz činjenice da objekat položajem, volumenom i arhitekturom predstavlja markantnu tačku koja se sagledava sa Beogradske tvrđave, sa novog Savskog mosta i sa reke.

Muzej, pred zatvaranje ... 2007.

MSU konkurs 4

Napomena: Za više pogledati u zborniku radova „Prilozi za istoriju Muzeja savremene umetnosti“ koji je priredio Dejan Sretenović (2016).